Fort I Centralny

Fort I Centralny był główną pozycją obronną Osowca. Jego obwód wynosił około 2,6 kilometra, a wewnątrz znajdowały się koszary, lazaret, magazyny, domy kadry oficerskiej i cerkiew. Był zatem zarówno obiektem bojowym, jak i zapleczem codziennego życia garnizonu. Twierdzę wzniesiono w zwężeniu doliny Biebrzy, gdzie bagna ograniczały możliwości przemieszczania dużych oddziałów. Forty miały osłaniać przeprawę i linię kolejową przed natarciem z Prus Wschodnich. Umocnienia wykorzystywały teren, zamiast tworzyć odizolowaną od niego budowlę.

6 sierpnia 1915 roku wojska niemieckie użyły pod Osowcem gazu bojowego. Kontratak ocalałych rosyjskich obrońców zapamiętano pod nazwą „Atak umarłych”. Nie zakończyło to jednak historii walk: załoga pozostawała w twierdzy do sierpniowej ewakuacji.

Rosjanie opuścili Osowiec na rozkaz dowództwa wobec sytuacji na całym froncie. Przed odwrotem zniszczyli część zabudowań. Obrona z 1915 roku zakończyła się więc wycofaniem załogi, nie kapitulacją po niemieckim szturmie. Dziś Fort I należy do zamkniętej dla zwiedzających części kompleksu.